Şaşılık Nedir?
Şaşılık, temel bakış pozisyonunda iken gözlerin birbirine paralel olmamasıdır. Göz kaymaları, yatay düzlemde orta hattan içe ya da dışa, dikey düzlemde aşağı ya da yukarı kayma şeklinde olabilir. Her bir gözde 6 adet kas bulunur. Bu kaslarda oluşan kuvvet kaybı ya da fazlalığı gözde kaymaya neden olur. Kayma bir veya iki gözde olabilir. Binoküler tek görme yani her iki gözün retinasında farklı oluşan görüntülerin tek olarak algılanması, ancak gözlerin birbirine paralel olması, göz kaslarının düzenli çalışması ve kırma kusurlarının düzeltilmesi ile mümkün olur. Şaşılık çocukların % 3-4’ ünde görülür.

Şaşılığın Nedenleri?
Şaşılık multifaktöryel yani birden fazla nedene bağlı olarak gelişir. Genetiğin rolü vardır yani ailesinde kayma olan çocuklarda şaşılık görülme sıklığı daha fazladır. Hamilelikte yaşanan sorunlar, erken doğum,çocuğun gelişimi ve geçirdiği hastalıklar da şaşılığın ortaya çıkmasında etken olabilirler. Tüm bu nedenler gözü hareket ettiren 6 adet kasta uyumsuzluğa ve böylece şaşılığa neden olur.

Şaşılığın Belirtileri?
1.) Gözlerin bir veya ikisinde sağa sola yada aşağı yukarı kayma
2.) Diplopi dediğimiz çift görme
3.) Baş ya da yüzün bir tarafa doğru eğik olması
4.) Görmede azalma
5.) Bazı durumlarda hiçbir belirti vermeyebilir

Görmenin çok hızla geliştiği ilk 6 ayda gözlerin arayıcı hareketleri nedeniyle kısa süreli sağa sola kaymalar olabilir ama 6. aydan sonra oluşan kaymalar mutlaka ciddiye alınmalıdır.

Şaşılığın Çeşitleri?
1.) Çocuklarda Olan Şaşılıklar:
a - Ezotropya (İçe Kayma)
Sağ Gözde İçe Kayma
b - Ekzotropya(Dışa Kayma)
Sol Gözde Dışa kayma
c - Hipertropya(Yukarı Kayma)
Sol Gözde Yukarı Kayma
d - Hipotropya(Aşağıya Kayma)

2.)Erişkinlerde Görülen Şaşılıkar: Erişkinlerde görülen şaşılıklar genellikle sonradan meydana gelen başka bir hastalığa bağlı olarak meydana gelir. Travma, Diabet, Damar hastalıkları ve Hipertansiyon, Beyin tümörleri ve bazı nörolojik hastalıklar sayılabilir. Erişkinlerdeki şaşılıkta en önemli şikayet diplopi dediğimiz çift görmedir ki bu çok rahatsız edici bir durumdur. Öncelikle şaşılığa neden olan hastalığı bulup onu kontrol altına almalıyız ve şaşılğı düzeltmek için biraz beklemeliyiz.

3.)Yalancı Şaşılık: Psödostrabismus da denilen bu durum aslında şaşılık olmayıp adında anlaşıldığı gibi dışarıdan bakıldığında şaşılık varmış gibi görünür. Bu durum daha çok göz kapaklarına yada burun köküne bağlı olarak gelişir ve zamanla azalır. Ama göz uzmanı tarafından muayene edilince bunun gerçek bir şaşılık olmadığı anlaşılır. Kliniğe başvuran hastaların çoğu böyledir.

4.)Gizli Şaşılık: İki göz açıkken kayma yoktur ama gözlerden birini kapatınca kayma ortaya çıkar ki bu kaymalara HETEROFORYA denir. (Ezoforya gibi) Burada hasta kaymasının farkında değildir. Ama hastanın başağrısı, güneşe bakamama ve bakarken ağrı, kitap okurken ağrı gibi şikayetleri mevcuttur. Ancak bu kaymalar göz doktoru tarafından tespit edilir. Bu tür kaymalarda cerrahiden ziyade gözlük ve özel egzersizlerle tedavi edilir.

5.)Paralitik ve Şaşılık: Paralitik şaşılıklar göz kası felcine bağlı olarak ortaya çıkar çift görme olur. Diabet, Hipertansiyon gibi hastalıklarda olabilir. Ayrıca beyin içinde kanama veya kitle gibi patoloji varlığında da paralitik şaşılık olabilir. Bu tür şaşılıklarda önce nedeni ortadan kaldırmalı ve sonra belli bir süre beklenmelidir. Bazen neden düzelince zamanla şaşılıkta düzelir. Yada çift görme rahatsızlık veriyorsa botoks tedavisi denenebilir. Aşağıdaki resimde paralitik şaşılık görülmektedir.( Sağ göz dışa kaymakta)

Şaşılığın Teşhisi Nasıl Yapılır?
Şaşılkta erken teşhis çok önemlidir. Bebekler 2. ayda, 6.ayda, 2 ya da 3. yaşlarında hiçbir şikayetleri olmasa da muayene edilmelidirler. Erken teşhis yüksek başarı demektir.

Normal muayene yöntemleri ile şaşılık tanısı konulabilir. Kaymalar, poliklinik koşullarında kolayca tanınabilir. Burada, kaymaya bağlı tembelliğin olup olmadığı, kaymanın gözlüklerle düzeltilip düzeltilemediği önemlidir.Ayrıca;

- Kaymanın yönü ve ne zaman başladığı,
- Kayma derecesinin prizmalarla ve synoptofor cihazı ile tespiti,
- Hess perdesi tetkiki; göz kası felcine bağlı şaşılıklarda önemlidir,
- Hirschberg tetkiki; fiksasyon yapmayan hastalarda kayma derecesinin korneal ışık reflesi ile değerlendirilmesidir.
- Stereopsis tetkiki; derinlik hissi (üç boyutlu görme) tayini

Şaşılığın Tedavisi
1.) Optik Tedavi: Çocuğun kırma kusuru varsa bunun düzeltilmesi esasına dayanır. Özellikle içe yada dışa kaymalarının çoğu gözlükle düzeltilebilir. Yandaki resimde sol gözde içe kayması olan hasta sadece gözlükle tedavi edilmiştir.

2.) Ortoptik Egzersizler: Hastanın iki gözle tek görebilmesini sağlayarak üç boyutlu görmenin arttırılmasıdır.

3.) Medikal Tedavi: Damlalarla yapılan tedavi olup çocuğun günlük aktivitesini etkilemekte olup günümüzde pek
kullanılmamaktadır.

4.) Cerrahi Tedavi: Şaşılık ameliyatında amaç, kaymanın düzeltilmesi, binoküler tek görmenin sağlanması ve estetik açıdan iyi bir görünüm elde edilmesidir.

5.) Göz Tembelliğinin Tedavisi: En önemli konuda bu tembelliğin düzeltilmesidir. Gözlük veya cerrahi ile kaymayı estetik olarak düzeltseniz bile tembellik devam eder. Bu durumda sabırla ve düzenli bir şekilde tembelliğin tedavisi yapılmalıdır. Şaşılığın düzeltilmesi tek başına tembelliği düzeltmez.

6.) Botoks Tedavisi: Botoks etki mekanizması ile uygulandığı kasta güçsüzlüğe ve felce neden olur. Eğer şaşılık kastaki aşırı kuvvetten meydana geliyorsa botoks ile ameliyatsız
çözüm mümkün olmaktadır.